ایران-فرهنگ و ادب-زندخت شیرازی، شاعر و فعال حقوق زنان

0
739
زندخت شیرازی، شاعر و فعال حقوق زنان

دانشجو آنلاین ۱۳۹۶/۷/۵-زندخت شیرازی از جمله زنان شاعر پیشرو ایران و مبلغ آزادی و مدافع حقوق زنان بود. فخرالملوک متخلص به «زنددخت» (زندخت) در ۱۲۸۸ خورشیدی در خانواده‌ای مرفه و مشهور در شیراز به دنیا آمد. پدرش تحصیلکرده و از بازماندگان زند بود و مادرش با آن‌که تحصیلات کمی داشت اما به دخترش در فعالیت‌هایش کمک می‌کرد. زندخت ابتدا در خانه آموزش دید، دوره ابتدایی را در مدرسه تربیت شیراز سپری کرد و بعد از آن دوباره در منزل، تحصیلاتش را دنبال کرد. در ۱۰ سالگی به ازدواج اجباری تن داد که منجر به طلاق شد.زمانی که ۱۸ ساله بود، «مجمع انقلابی نسوان» را بنیان نهاد.  از این جمعیت جز مرا‌م‌نامه‎ای که در آن «کوشش در ترقی نسوان و طرفداری از حقوق نسویت» جز اهداف جمعیت تعیین شده بود اطلاع دیگری در دست نیست.  او  سپس نشریه‌ای به نام «دختران ایران» را در سال ۱۳۰۹ با هدف آگاهی دادن به زنان در شیراز منتشر کرد. در این نشریه اخباری از فعالیت‌های زنان در سایر کشورهای دنیا، مطالب ادبی و سرمقاله‌هایی از زندخت چاپ می‌شد. او در مقالاتش زنان را تشویق می‌کرد خواسته‌ها و حقوق خود را بیان و پیگیری کنند. این نشریه پس از ۷ ماه توقیف شد و حملات زیادی متوجه او شد. سیروس رومی در کتابش شرحی تاریخی و مستند از آن ارائه داده است. او در فصل نخست کتابش می نویسد: «زنددخت شیرازی در اواخر سال ۱۳۰۹ خورشیدی پس از تلاشی سه ساله موفق می شود مجوز انتشار نخستین نشریه مخصوص زنان به نام دختران ایران را از وزارت معارف آن سال‌ها بگیرد. آنگونه که در عنوان این نشریه آمده است، دختران ایران مجله‌ای است علمی، ادبی، اجتماعی و اخلاقی، در ۴۰ صفحه ۲۰ در ۱۳ سانتیمتر و با قیمت “داخله ۳ تومان، خارجه ۴ تومان”. هرچند روزنامه دختران ایران در نیمه‌های زمامداری و سلطنت رضاشاه منتشر شد، اما با توجه به کُند بودن حرکت‌های اجتماعی و حتی با وجود دگرگونی‌های متعدد، هنوز جامعه در فرهنگی نشأت گرفته از دوره قاجار نفس می‌کشید. به ویژه که زنددخت زاده اواخر دوره قاجار بود.»زندخت به دلیل نامناسب بودن شرایط مجبور شد از شیراز به تهران برود. بدون داشتن امکانات مادی کافی در میدان فردوسی اتاقی اجاره کرد و انتشار نشریه دختران ایران را از سر گرفت. او مدتی هم در وزارت فرهنگ استخدام شد و علاوه بر تدریس در مدرسه عصمتیه شیراز،  اشعار و نوشته‎هایش را در نشریاتی مانند حبل‎المتین، ایران لیگ بمبئی، چهره نمای مصر و در  نشریات محلی فارس منتشر می‌کرد. مهم‌ ترین مضمون اشعار زنددخت را میهن دوستی دفاع از حقوق زنان تشکیل می‌‌دهد. بارها زن و زنان در شعر وی مخاطب قرار می گیرند یا مورد بحث شعر وی هستند. متاسفانه تعداد ابیات بازمانده از او کم است. انتقادات شدیدی که علیه او می‌شد منجر به ناامیدی طولانی مدت او شد. از سال ۱۳۱۶ او در کنار مسائل جسمی و مالی، به حواس‌پرتی شدید و افسردگی دچار شد که در نهایت منجر به مرگ او شد. زندخت شیرازی در سال ۱۳۳۱ در ۴۳ سالگی درگذشت.

شعری از او را بخوانید:

زن در این ملک بدین گونه پریشـان تا چند؟

دست‌ و‌ پا‌ بسته و لب بسته به زندان تا چند

هـمه دور از هنر و علـم و کمالیـم به ملک

بـا چنیـن حـال نـداریـم دبسـتـان تا چند

زن مـگـــــر نیسـت مـیـان بشـریت انسـان

راسـتـی زنـدگی اوسـت چـو حـیـوان تا چند

در هـمه ملک‌ جـهان جـملـه زنان بـاهـنرند

ایـن لیـاقـت نـبـود در زن ایـران تا چند

شـرف و عـزت هـر کس بـود از علـم و کمـال

تـاج عــزت نـبـود بـر سـر نسـوان تا چند

روح بـیـمـار بـود در تـن مـردم تـا کـی؟

انـدر ایـن ملـک خدا را تـن بی‌جان تا چند

زن کـه بـاشـد گـل ارزنـدهٔ بسـتـان وجـود

در بـر هـموطنان خـوار بدیـن سـان تا چند

هر کسی بـرد برون گوهـر علـم از این بحـر

مـا زنانیـم چنیـن غـرقـه ز توفان تا چند

دیگـران گـوی هنـر بـرده ز میـدان تا کی؟

ما بمانیـم در ایـن کلبـهٔ احـزان تا چند؟

بهـره‌منـد آن‌کـه بـود از زر و زور و منصب

نـظـری هیـچ نـدارد بـه فـقـیـران تا چند

خبرهای ما را در این کانال دنبال کنید
https://telegram.me/DaneshjoOnline95

نظر بدهید